VERSLAG: VAN INNOVATIE NAAR HUISKAMER I – INNOVATIEF ONDERBOUWEN

AAL, ZonMw en U CREATE slaan de handen ineen om samen met partners en deskundigen te verkennen welke mogelijkheden er op korte termijn zijn voor een snellere implementatie van innovaties. Daarvoor organiseren zij drie sessies, waarvan de eerste plaatsvond op 26 februari. Het innovatief onderbouwen van een interventie stond daar centraal.

Effectief + Efficiënt + Empathisch = Geslaagd?

Bij ieder innovatieproject is het van belang om te onderbouwen dat de oplossing niet alleen effectief is  – doet het wat het belooft te doen? Maar ook efficiënt – brengt het wat extra’s of kost het minder geld of tijd? En empathisch – wat draagt de oplossing bij aan de kwaliteit van leven van ouderen en hun verzorgers? Kortom: hoe bewijzen we de werking van de oplossing en hoe onderbouwen we de meerwaarde voor individuen en de betrokken organisaties?

Implementeren en evalueren in een complex veld

Door Geja Langerveld, programmamanager Active & Assisted Livng (AAL) bij ZonMw

Al een aantal jaren speelt de vraag hoe ehealth, inclusief ICT-innovaties in de langdurende zorg & ondersteuning, te onderbouwen. De gouden standaard voor onderzoek naar medische interventies – Randomised Controlled Trial / RCT – past hier niet bij. Maar voor acceptatie en implementatie van zulke innovaties is onderbouwing wel noodzakelijk. Dit resulteerde o.a. in een programma rond ‘Passend Onderzoeksdesign’ dat uitgaat van: Wat is je vraag? Welk design past daarbij? Voorbeelden van kwalitatieve en kwantitatieve methoden worden beschreven, evenals het onderscheid tussen evalueren van het hele proces versus effectiviteit – van een enkelvoudige interventie. In het AAL-programma gaat het om het ontwikkelen én op de markt brengen van ICT-oplossingen die de kwaliteit van leven en de zelfstandigheid van ouderen bevorderen. Er wordt gewerkt aan slimme geïntegreerde oplossingen die verschillende levensdomeinen bestrijken zoals sociale verbondenheid, actief blijven, veilig zelfstandig wonen, mobiliteit, valdetectie, risicomonitoring enzovoorts. Er zijn oplossingen voor de consumentenmarkt, maar de meeste richten zich op de publieke markt voor zorg & ondersteuning. Langer zelfstandig thuis, zo nodig met behulp van mantelzorg, betekent minder beroep op de professionele zorg. Daarmee heeft het, vanuit het zorgperspectief, een preventieve functie. Dit brengt andere vragen met zich mee en het is lastig die – op korte termijn – te bewijzen. Voor grootschalig gebruik in de publieke markt is niet alleen de vraag wat een goede oplossing is voor gebruikers – ouderen, maar ook hun (mantel)zorgers – relevant. Ook de voorwaarden van aanbieders van zorg & ondersteuning én van betalers zoals gemeentes en zorgverzekeraars zijn van belang.  Daarnaast is er regelgeving en zijn er voorwaarden van de Inspectie (IGZ) waaraan innovaties moeten voldoen. Al met al een complex veld! Goed nieuws is dat in 2018 is het National eHealth Living Lab NeLL is opgericht, dat kennis gaat bundelen en verspreiden over het onderbouwen van eHealth toepassingen, met speciale aandacht voor ouderen, chronisch zieken en laaggeletterden.

In deze eerste sessie is speciale aandacht voor de methodieken die in de creatieve industrie gebruikt worden voor het valideren van innovaties op alle bovengenoemde vlakken. In deze sector is veel kennis opgebouwd over het ontwikkelen en valideren van producten (en/of diensten) vanuit het gebruikersperspectief, maar met inachtneming van een complexe omgeving van de gebruiker die ook vraagt om aansluiting. Wat kunnen we van elkaar leren en aan elkaar hebben bij het onderbouwen van innovaties om te komen tot goede, aantrekkelijke oplossingen die op grote schaal gebruikt gaan worden. Sommige methodieken, zoals co-design, worden in AAL al veel gebruikt. Herman Nap licht dit verder toe.

Innovatieve methodieken van ontwikkelfase tot opschaling

Door Henk Herman Nap, senior onderzoeker bij Vilans

Henk Herman geeft een overzicht van een aantal AAL-projecten waarin met en voor ouderen en andere gebruikers ICT-oplossingen worden ontwikkeld. Vilans werkt al een aantal jaren in verschillende AAL-ontwikkelprojecten waarin Vilans verantwoordelijk is voor de methodieken voor evaluatie en impactmeting van ICT-innovaties voor ouderen, mantelzorgers en professionals. Daarnaast werkt Vilans aan implementatie en opschaling van innovaties. In deze fase spelen bijvoorbeeld de business cases voor verschillende partijen een belangrijke rol. De methodiek waarmee Vilans werkt is een mix van co-design, gebruiksvriendelijkheid-engineering en evaluatie/impact studies. Hij waarschuwde voor de inzet van een potentiële gebruiker als Excuustruus. Het zorgen voor de juiste wijze van co-creatie met eindgebruikers is van groot belang voor een goed eindresultaat. Tot slot ging Nap in op het project Waardegedreven Health. Met een aantal partijen onderzoekt Vilans welke innovatieprojecten nu daadwerkelijk zijn geïmplementeerd, wat hun succesfactoren zijn en welk businessmodel het meest haalbaar lijkt.

Bekijk hier de presentatie van Henk Herman Nap.

Foto uit het project Happy Walker door AAL & UTwente

Co-design en participatief ontwerpen

Door Jelle van Dijk, universitair docent aan U Twente

Wat wordt er met termen als co-design of participatief ontwerp bedoeld? De betrokkenheid van eindgebruikers is geëvolueerd van een gebruiksgerichtheid naar het scheppen van een meerwaarde voor het ontwerp. Er bestaan inmiddels verschillende namen voor vergelijkbare, generatieve processen waarin men samen met eindgebruikers tot innovaties komt, en een gouden regel voor de inzet van een bepaalde methodiek is er niet. De aanpak zal per project verschillen. Bepaalde elementen dragen bij aan het succes. Denk daarbij aan een vaardige ontwerper, die optreedt als facilitator gedurende het gehele proces en een oprecht engagement met de eindgebruikers. Een ander terugkerend element is de constante iteratie van de probleemdefinitie en van de eindoplossing gedurende het proces. Verder ging Van Dijk in op de werkwijze in het AAL-project Happy Walker, waarbij hij betrokken was. Dat project richtte zich op het aanbieden van een toegankelijk en betaalbaar platform met intuïtieve en gepersonaliseerde ondersteunende diensten waarmee ouderen een actieve leefstijl kunnen handhaven. Onderzoekers namen op verschillende manieren een kijkje in het dagelijks leven van senioren. De participanten kregen kleine, creatieve opdrachten voor thuis en er werden persona ontwikkeld voor de verschillende onderscheiden typen eindgebruikers. Hulpmiddelen die werden gebruikt waren mock-ups en storyboards. Het overkoepelende doel dat co-design dient omschrijft Van Dijk als “hoe je gedurende ontwikkeling al onderbouwt dat je innovatie effectief is.” Daarbij stel je dat effectiviteit een maat is, gebaseerd op een betekenisgeving (een denkraam). Co-design gaat in de eerste plaats over het construeren van die betekenisgeving an sich, mét alle betrokkenen: hoe begrijpen we effectief? Dit komt, zegt Van Dijk, vanuit het gedachtegoed dat mensen moeten kunnen meebeslissen over de zaken die hen wezenlijk aangaan. Daarbij is niet aansluiten bij de leefwereld van mensen nu per definitie een gegarandeerde mislukking.

Bekijk hier de presentatie van Jelle van Dijk.

Innovatiemethode van IJsfontein 

Door Evert Hoogendoorn, strateeg en gamedesigner bij IJsfontein

Hoogendoorn opent met een aantal voorbeelden van serious games en apps rond fysieke en geestelijke gezondheid. De app Roodkapje kwam tot stand door een samenwerking tussen ouderen, zorgprofessionals, onderzoekers en spel-ontwikkelaars. Deze partijen onderzochten welke thema’s ouderen en naasten moeilijk bespreekbaar vinden en hoe dit verwerkt kon worden in een app. Thema’s, zoals hygiëne, veiligheid, administratie en erfenis, die in het spel worden aangereikt kunnen een aanleiding zijn om het thema daadwerkelijk met elkaar te bespreken. Het ontwerpproces van dit soort projecten draait om fast failure en vast validation. Het uiteindelijke innovatiemodel waarmee IJsfontein werkt, biedt een snel traject van idee en toetsing in de eerste fase, naar prototype en pilot trials die elkaar afwisselen in de tweede fase, totdat het idee rijp en valide genoeg is om verder te worden ontwikkeld. In de laatste fase bij de implementatie wordt opnieuw gevalideerd, maar de focus ligt daar ook op valorisatie van de kennis uit het traject. Het belang van valideren in de prototype fase is erg groot: met de snel ontwikkelende technologie en markt waarin IJsfontein werkt en de interactieve kenmerken van deze technologie kun je niet aan het einde van het proces pas gaan valideren om er dan achter te komen dat het product of de dienst op het gebruikersvlak goed is, maar op het validatie-vlak niet werkt. Dat zou betekenen dat je alsnog opnieuw moet beginnen, met alle gevolgen van dien in de snel veranderende markt.

Bekijk hier de presentatie van Evert Hoogendoorn.

Iteratief valideren in de gamedesign en playful learning trajecten van IJsfontein

DISCUSSIE

Tijdens de discussie gaf Simone de Graaf, programmamanager van het ZonMw-programma Create Health een toelichting op een overkoepelend onderzoek dat nu wordt gedaan naar innovatieve manieren van onderzoek en innovatie in de onderzoeksprojecten van dat programma. De resultaten van dit onderzoek, dat in 2021 wordt afgerond geven wellicht ook nieuwe handvaten voor AAL-projecten.

Daarnaast werd er een lans gebroken voor onderwijsprogramma’s rond onderzoek in de gezondheidszorg die verder gaan dan de traditionele RCT’s. Wanneer potentiële professionals tijdens hun studie geen kennis maken van nieuwe manieren van onderbouwen, zullen zij er in hun werkzame leven ook minder snel mee werken.

Verder droeg een aantal partners vragen uit de praktijk aan, die er voor ZonMw, AAL en U CREATE toe leidden om te onderzoeken hoe nieuwe methoden voor het onderbouwen van innovaties structureler onderzocht en in beeld gebracht kunnen worden.

MEER ACHTERGROND

Verschillende partijen zoeken naar een manier om deze drempels voor innovaties te verlagen. Zo organiseerde ZonMw in 2015 een conferentie over alternatieven voor rct’s en verscheen een rapportage over hetzelfde onderwerp, gebaseerd op een kennissynthese uit 2013. Ook het programma Growing Games en de applied gaming sector vroegen aandacht voor de nieuwe vormen van onderzoek, die beter passen bij de ontwikkeling van games en andere m- en e-health innovaties. Het is niet mogelijk om een ‘kookboek’ te schrijven met universele recepten om te komen tot het meest passende onderzoeksdesign. Elk project heeft zijn eigen vraagstelling(en) en randvoorwaarden. Zaak is dat onderzoekers de vraagstelling(en) scherp formuleren en hun designkeuze onderbouwen. Beide voornoemde publicaties geven daar aanknopingspunten voor.

Binnen AAL is een toolkit gemaakt van methodieken om oplossingen te ontwikkelen samen met gebruikers(organisaties).

 

LAAT HET ONS WETEN

We geven graag samen vorm aan de zorg van de toekomst. Laat ons je ideeën weten en we nemen contact met je op. Het U CREATE team

Sending

©2018 ALL RIGHTS RESERVED BY U CREATE - DISCLAIMER - PRIVACY

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account