SMART ENERGY CITIES

EEN ONTWERP VOOR DUURZAAM GEDRAG

WIJKGERICHTE ENERGIETRANSITIE EN PARTICIPATIE VAN BEWONERS

Introductie

Vanaf 2016 loopt het programma Smart Energy Cities (SmEC), financieel ondersteund door de ministeries van EZK, BZK en gemeenten. Doel is het ontwikkelen van een integrale aanpak om gemeenten te ondersteunen bij het verduurzamen van woningen in een wijkgerichte aanpak. Anders geformuleerd: om bewoners te ondersteunen in het nemen van energiebesparende maatregelen. In totaal zijn in 16 wijken in 10 gemeenten (o.a. Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Eindhoven, ‘s Hertogenbosch, Maastricht) projecten gedaan door een team van service designers en (technische) innovatie experts. Ideate is actief (geweest) in Enschede, Eindhoven, ’s Hertogenbosch en Apeldoorn.

Voor SmEC is een model ontwikkeld (zie ook www.smartenergycities.nl) en een serie tools om integrale scenario’s te ontwerpen. Onderstaand schema toont het model en de tools, die wij hebben gebruikt in de bewonersgerichte route, de zg sociaal-maatschappelijke route. Bewoners worden gecategoriseerd in meerdere groepen: huurders (m.n. van woningcorporaties), particuliere woningeigenaren in VvE verband en particuliere woningeigenaren grondgebonden. De mechanismen t.a.v. besluitvorming over maatregelen is in iedere groep anders. De grootste opgave ligt bij de grondgebonden woningen in particulier eigendom. Hier is de grootste woningvoorraad en vooral woningen uit de jaren 60, 70 en begin 80 zijn op andere criteria gebouwd dan energiezuinigheid.

Aanpak

De aanpak start met het ophalen van inzichten van – en uit een wijk. Dat zijn deels gemeentelijke data die verrijkt worden met een stakeholdermap en wijkindicatoren, zoals mate van sociale samenhang, gezamenlijke activiteiten, belangstelling voor dit thema e.d. Een verdere verdieping vindt plaats d.m.v. context mapping waarin gezocht wordt naar inzichten rond woonwensen, energiemaatregelen, besteding budgetten en de huiselijke context m.b.t. gezamenlijke besluitvorming. Hier komen de gedragsaspecten in beeld. Focus ligt hierbij op bewuste keuzen in maatregelen en niet op gedrag in huis (verwarmen, douchen) of op zg ‘rebound’ effecten. Wij hebben met name onderzoek gedaan naar de manier waarop partners in een huishouden denken en beslissen over energiemaatregelen. In welke categorie plaatsen ze uitgaven (zg mental accounting)? Wordt er onderhandeld en uitgeruild? Is er verschil tussen de rollen van man en vrouw hierbij? In welke mate zijn beslissingen afhankelijk van de sociale context (buren, voorlopers in de wijk)?

De inzichten en uitkomsten

  • Sociaal vergelijk (‘mensen zoals wij en huizen zoals het onze’) is een krachtig mechanisme om mensen te motiveren en in beweging te krijgen.
  • Er is verschil in huiselijke ‘gender practices’: vanuit de rollen in een huishouden die nog meestal over man/vrouw verdeeld zijn, zijn in gedrag en besliscriteria verschillen te ontdekken. Gezelligheid is b.v. een belangrijke driver. Dit heeft ook betekenis voor de manier waarop energieadviseurs adviseren; daar is zowel in taal als in (te) grote aandacht voor techniek nog een wereld te winnen.
  • Levensfase en natuurlijke momenten, zoals aankoop huis, kinderen eigen kamer, empty nest, zijn kansrijk om gesprek aan te gaan over maatregelen.
  • Kiezen is lastig, de consequenties zijn veelal niet te overzien, de samenhang van maatregelen (‘no regret’) is voor veel bewoners niet helder. Dit pleit voor een stap voor stap aanpak, waarin in kleine overzichtelijke stappen gemaakt kunnen worden. Nudging technieken kunnen dit proces ondersteunen.
  • Te veel wordt vanuit de overheid vanuit ‘uitrol’ gedacht, alsof dit een technisch project is. Werkelijke betrokkenheid ontstaat door gelijkwaardigheid, openheid en respect voor autonomie. Het ontwerp voor participatie en daarop afgestemde communicatie, in een meerjaren perspectief, legt hiervoor een goede basis.
  • De energietransitie gaat alleen slagen als een mix wordt gevonden van heldere ambities, zoals gasloze wijken, en een integraal proces van technische- en sociale scenario’s, stoelend op goed inzicht in gedrag van bewoners.

WIE WAREN ALLEMAAL BIJ DIT PROJECT BETROKKEN?

Onno van der Veen (Ideate)

MEER WETEN OVER DIT PROJECT?

Spreekt dit project of de aanpak ervan u aan en wilt U er meer weten? Aarzel dan niet en neem contact met ons op. We vertellen u er graag meer over of kijken naar de mogelijkheden om samen een nieuw project te starten.

LAAT HET ONS WETEN

We geven graag samen vorm aan de zorg van de toekomst. Laat ons je ideeën weten en we nemen contact met je op. Het U CREATE team

Sending

Log in with your credentials

or    

Forgot your details?

Create Account